आमची इंग्लंडवारी : भाग ३: लेमिंग्टन स्पा च्या आसपास !

  १

लेमिंग्टन स्पा मध्ये राहून आम्ही एक- एक दिवसाच्या काही सहली केल्या. त्यापैकी दोन ठिकाणांच्या भेटीवर आधारित हा ब्लॉग आहे. आमच्या भाच्याने त्याच्या गाडीतून आम्हांला या थोड्या off beat ठिकाणी  नेलं. 

वॉरिकशायर लॅव्हेंडर फार्म :

हे लेमिंग्टन स्पा च्या उत्तरेकडे साधारण ७-८ किलोमीटर अंतरावर आहे. इथे लॅव्हेंडर (शास्त्रीय नाव: Lavandula) या फुलाची शेती आहे. जून -जुलै मध्ये या फुलांचा बहर असतो. या काळात आपण इथे जाऊन हा बहर बघू शकतो. तसंच इथे लॅव्हेंडर आईस्क्रिम आणि लॅव्हेंडर फुलांपासून बनवलेली विविध उत्पादनं विक्रीसाठी उपलब्ध आहेत. सगळीकडे फुललेली जांभळ्या रंगांची फुलं आणि त्या फुलांचा आसमंतात दरवळणारा एक मंदसा सुगंध हा एक पंचेंद्रियांना प्रफुल्लित करणारा अनुभव आहे. आपण या शेतामधून फिरू शकतो, फुलं हाताळू शकतो.(तोडायला मात्र परवानगी नाही) 

 

 

 

लॅव्हेंडरची फुलं मी पहिल्यांदाच बघितली. या फुलाच्या कमीत कमी ३० प्रजाती आहेत आणि त्या प्रत्येक फुलाचा नमुना तिथे एका छोट्या जागेत लावण्यात आला आहे. मात्र इथे यापैकी फक्त Lavandula angustifolia Folgate, Lavandula angustifolia Maillette आणि  Lavandula intermedia Grosso या तीन प्रकारच्या लॅव्हेंडर फुलांची लागवड केलेली आहे. या फुलाच्या रंगावरूनच लॅव्हेंडर रंग ओळखला जातो. आपल्याकडे त्याला लव्हेंडर म्हणूनही संबोधले जाते. 

 

अशी फुलांची दूरवर पसरलेली आणि तरीही त्यातही शिस्त असलेली रांग बघणं खूपच नेत्रसुखद होतं. 

 

 

 

                                                पुढे फुलांची रंग आणि मागे असं हे देखणं घर !

 

 

या फुलांकडे मधमाश्या आणि फुलपाखरं आकर्षित झाली नाहीत तर ते नवलच म्हणावे लागेल! 

फुलांचा हंगाम संपत आल्यामुळे ही शेती बघायला खूप गर्दी झाली होती. समूहाने येणाऱ्या लोकांसाठी इथे छोटेसे तंबू ठेवण्यात आले होते ज्यात छोटे बाक होते. त्यावर बसून लोक खाण्या पिण्याचा मनसोक्त आनंद घेत होते. ही बाग पार्श्वभूमीला ठेऊन फोटो काढण्याची पण सोया होती. तिथे अर्थातच जास्त गर्दी होती. मला वाटलं होतं की मीच अभ्यास करून सगळीकडे जातो. पण इथे माझा सपशेल पराभव झाला. इथे आपल्या 'शेजारी देशातील' एक तरुण  कुटुंब  आलं होतं. कदाचित ते इथेच राहणारे असतील. त्यातल्या बाईने अगदी ठरवून इथल्या वातावरणाला साजेसे लॅव्हेंडर रंगाचेच कपडे घातले होते. ते कपडेही चित्रविचित्र होते- म्हणजे फुलाच्या कार्टून सारखा त्या कपड्यांचा आकार होता. तिला वर्ष-दोन वर्षांचं बाळ होतं. पण त्या बाईचा उत्साह त्या लहान मुलाला लाजवेल असा होता. ती त्या पेहरावात आणि त्या सेल्फी पॉईंट वर जाऊन फोटो काढण्यासाठी फारच उत्सुक होती. कदाचित या मंत्रमुग्ध करणाऱ्या या वातावरणाचाच हा परिणाम असावा! 

द कॉट्सवल्ड्स  : 

इंग्लंडच्या नैऋत्य आणि दक्षिण मध्य भागातील हा भाग आहे. इथे एक वैशिष्ट्यपूर्ण चुनखडी आहे आणि तिच्या आजूबाजूला गवताळ प्रदेश आहे. इथूनच सोनेरी रंगाच्या कॉट्सवल्ड दगडाचे उत्खनन करण्यात येते. हा एक विस्तीर्ण प्रदेश असून जवळपास पाच-सहा कौंटीमध्ये तो विखुरला गेला आहे. याच दगडाचा वापर करून या भागात सगळी गावाच्या गावं वा छोटी शहरं वसवण्यात आली आहेत. इंग्लंडमधल्या इतर गावांमधल्या घरांपेक्षा ही घरं जास्त सुंदर आणि वेगळी आहेत हे लगेच लक्षात येतं. ती अगदी उठून दिसतात. 

 

आम्ही ग्लूस्टरशायर  कौंटीमध्ये असलेल्या कॉट्सवल्ड्सच्या  Bourton-on-the-water आणि Upper and Lower Slaughter या गावांना भेट दिली. लेमिंग्टन स्पा पासून ही गावं साधारण ५०-५५ किलोमीटर अंतरावर आहेत. Bourton-on-the-water ची गंमत म्हणजे या गावाची हुबेहूब प्रतिकृती एका छोट्या जागेत साकारण्यात आली आहे. उदाहरणार्थ- ही मूळ इमारत -

आणि ही तिची प्रतिकृती-

 

अशाचप्रकारे पोस्टऑफिस, चर्च वगैरे सगळ्या इमारती मिनिएचर पद्धतीने मात्र मूळ कॉट्सवल्डच्याच दगडाचा वापर करून बांधण्यात आल्या आहेत. त्याचीच ही झलक-

विशेषतः हे घर बघून मला पुण्यातील ग्राहक पेठेच्या गणेशोत्सवाच्या सजावटीची आठवण झाली. ते दरवर्षी बिस्किटांचा वापर करून अशीच प्रतिकुर्ती करत असतात. इथे मात्र खरा दगड वापरण्यात आला आहे. 

 

Bourton-on-the-water हे गाव विंडरश या नदीवर वसलेलं आहे. आम्ही गेलो त्यादिवशी तिथे बऱ्यापैकी उकडत होतं. नदी गावाच्या मधोमधून वाहते. पाणी अगदीच उथळ होतं. सध्या इथे शाळांना सुट्ट्यांचा हंगाम असल्याने लहान मुलं आणि त्यांचे पालक अशी मोठीच गर्दी उसळली होती. माझ्या संपूर्ण पंधरा दिवसांच्या ट्रिपच्या काळात फक्त इथेच मी थोडीफार बेशिस्त अनुभवली. म्हणजे उघडी-वागडी लहान मुलं बेभान होऊन या पाण्यात उतरून खेळत होती. कोणी या पाण्यातील शेवाळं उपटून काढत होतं. काही मुलं पाण्यात एकमेकांशी झटापट करत होती तर काही मुलं आम्ही आमच्या लहानपणी करायचो तसंच पाण्यात दगड टाकून त्या दगडाचे टप्पे टाकत होते(आम्ही त्याला भाकऱ्या करणे म्हणायचो ) एका लहान मुलीची आई व्हेपिंग मध्ये दंग  असताना ती मुलगी अगदी पाण्यात पडायच्या बेतात होती तेवढ्यात त्या आईचंच लक्ष गेलं आणि तिने अगदी त्या मुलीचा  फ्रॉक ओढून पाण्यात पडण्यापासून तिला वाचवलं. थोडं अलिकडे एक माणूस मोठया आवाजात आपल्या पाळीव कुत्र्याशी पाण्यात खेळत होता. तो माणूस लांबवर बॉल टाकायचा आणि कुत्रा पाण्यात उड्या मारत जाऊन  तो बॉल तोंडात घालून आपल्या मालकाकडे आणून द्यायचा. मग हाच खेळ पुन्हा पुन्हा! हे असं उधळलेलं वातावरण इंग्रजांच्या एरवीच्या कडक शिस्तीच्या पार्श्वभूमीवर बघायला मिळणं दुर्मिळच असावं. आपल्यामुळे इतरांना त्रास होऊ नये याची ते नेहमीच काळजी घेत असतात. पण इथे सगळं वेगळं होतं.  कदाचित तो यावर्षीच्या कडक उन्हाळ्याचा परिणाम असावा. किंवा कदाचित सुट्ट्यांमुळे लहान मुलांबरोबर त्यांचे पालक देखील पुन्हा एकदा लहान झाले असावेत. हे त्यांचं lowering of guard बघणं खूप वेगळं आणि गंमतशीर वाटलं.

                                                                                                                                                        (क्रमश:)

आमची इंग्लंडवारी : भाग २ : लेमिंग्टन स्पा

१

आम्ही बसने कोव्हेन्टरीला जात होतो. वाटेत असा एक क्षणही जात नव्हता की जेव्हा आम्हांला कुठे झाडं दिसली नव्हती. दुतर्फा उंचच उंच झाडं आणि बऱ्याच ठिकाणी छोट्या टेकडीवजा शेतजमिनी! या टेकड्या मात्र हिरव्या दिसत नव्हत्या. सध्या उन्हाळा असल्यामुळे शेतांमध्ये सगळीकडे वाळलेलं गवत/चारा दिसत होता. तो अतिशय पद्धतशीरपणे बॅरलच्या आकारात रचून ठेवला होता. हवाही आल्हाददायक होती. इंग्लिश कंट्रीसाईडचं हे दृश्य सुखावणारं होतं.

आम्ही इंग्लंडला गेलो होतो त्या सुमारास इंग्लंडच्या दृष्टीने दोन महत्त्वाच्या घटना घडून गेल्या होत्या. विश्वचषक फुटबॉल स्पर्धेत पारंपरिक प्रतिस्पर्धी फ्रान्सला नमवून इंग्लंडने तिसरा क्रमांक मिळवला होता. (अर्थात उपांत्य सामन्यात  अर्जेंटिनाकडून त्यांना पराभव पत्करावा लागला होता हेही खरंच!) पण काही नाही तरी उत्तेजनार्थ बक्षीस इंग्लंडने कमावलं होतं. दुसरी घटना म्हणजे २० जुलैला इंग्लंडचे पंतप्रधान म्हणून अँडी बर्नहॅम यांनी पदभार स्वीकारला होता. पण आमच्या या बस प्रवासातच काय, पुढील १५ दिवसांच्या काळात आम्हांला या दोन घटनांचे पडसाद उमटलेले कुठेही जाणवले नाहीत. ना कोणी त्यावर बोलताना ऐकलं ना कुठे- 'विश्वचषक फुटबॉल मध्ये तिसरा नंबर मिळाल्याबद्दल अभिनंदन हॅरी केन...शुभेच्छुक पॉल हॅरी, ख्रिस्ती सेवा मंडळ बर्मिंगहॅम' किंवा 'राजाचं राजपण काल  पण..आज पण.. उद्या पण.. अँडिभाऊ तुच्यासाठी काय पण !' किंवा 'एकच वादा...ॲंडीदादा' असे फ्लेक्सचे बॅनर दिसले ! म्हणजे लोकांपर्यंत या बातम्या खरोखरच पोचल्या होत्या ना असा प्रश्न पडावा इतके लोक आपापल्या जगात मस्त आनंदात जगत होते !

२ 

रॉयल लेमिंग्टन स्पा ! किंवा नुसतंच लेमिंग्टन स्पा ! लेम नदीवरील मोठा इतिहास असलेलं हे उच्च्भ्रू लोकांचं देखणं, आखीव रेखीव, टुमदार, छोटंसं शहर ! बघताक्षणीच प्रेमात पडावं असं!इथे सर्व पायाभूत सुविधा उपलब्ध आहेत.  उत्तम बस सेवा आहे, रेल्वेद्वारे देखील इतर ठिकाणांशी ते जोडलेलं आहे. शहरात सर्व प्रकारचे मॉल्स, दुकानं, हॉटेल्स आहेत, जवळच असलेल्या रिटेल पार्क मध्ये तर Sainsbury's Superstore Marks & Spencer (including M&S Food hall and Café) The Range, Next, TK Maxx, Boots या सारखी मोठाली दुकानं आहेत. ऑटोमोबाईल, डिजिटल मीडिया, व्हिडिओ गेमिंग उद्योगाचे लेमिंग्टन स्पा हे महत्त्वाचे केंद्र आहे. या शिवाय इथे जेफसन गार्डन, व्हिकटोरिया पार्क अशा प्रशस्त बागा आहेत. या सर्वावर कडी म्हणजे इथे खूप निवांतपणा आहे, शांतता आहे. सध्या उन्हाळा असल्यामुळे सूर्यास्त रात्री ९-९.१५ वाजता होतो. एवढा मोठा दिवस सार्थकी लावण्यासाठी लोक हर तऱ्हेने प्रयत्न करताना दिसत आहेत. कोणी एकट्याने कोणी जोडीने वेळ मिळेल तेव्हा व्यायाम करत आहे.. इथल्या (एकूणच इंग्लंडमधल्या) लोकांच्या फिटनेस बद्दलच्या जागरूकतेला खरोखरच सलाम करावासा वाटतो. आबालवृद्ध जमेल तसा जमेल तेवढा व्यायामच करताना दिसत आहेत. ज्यांना शक्य आहे ते पळत आहेत..कोणी सायकलिंग करत आहे.. तर बाकीचे चालत आहेत. इथे फिटनेसची संस्कृती आहे असं म्हटलं तर ते वावगं ठरणार नाही. इथे बऱ्याच जणांकडे पाळीव कुत्रे आहेत. त्यांना घेऊन फिरायला जाणारे लोक हे दृश्य तर अगदी रोजचेच! किती वेगवेगळ्या जातींचे श्वान इथे बघायला मिळाले याची गणतीच नाही !  उन्हाळा मुबलक असतो म्हणून आपण ऊन गृहीत धरतो पण उन्हाचा कालावधी इथे कमी असल्याने ' Make hay while the sun is shining' या उक्तीचा प्रत्यय इथे दररोज बघायला मिळत आहे  . इथल्या परेड स्ट्रीट वर सकाळी सकाळी अगदी म्हातारे-कोतारे देखील ठेवणीतले उन्हाळी हवामानाला साजेसे कपडे घालून, नीटनेटका नट्टापट्टा करून फिरायला आलेले दिसत आहेत . यात काही असेही आहेत  जे अपंग आहेत . तरी ते आपल्या जोडीदाराबरोबर व कधी एकट्याने देखील व्हील चेअर वरून फिरत आहेत. त्यांच्यातला हा उत्साह  एखाद्याचं नैराश्य अक्षरश: पळवून लावेल इतका संसर्गजन्य आहे. 

३ 

इंग्लंडच्या जवळपास सर्वच गोष्टींना इतिहास आहे तसा तो लेमिंग्टन स्पा ला देखील आहे. इथल्या पाण्याला औषधी गुणधर्म आहेत म्हणून अठराव्या शतकात ही जागा नावारूपास आली. मग खास आंघोळ करून आपले आजार दूर करण्यासाठी इथे लोक येऊन राहू लागले. अशा तऱ्हेने इथे स्पा चा एक व्यवसायच उभा राहिला! उच्च्भ्रू आणि प्रतिष्ठित लोक इथे राहू लागले. तेव्हाची राणी व्हिकटोरिया १८३८ मध्ये इथे आली होती आणि तिनेच गावाचं  रॉयल लेमिंग्टन स्पा असं नामकरण केलं. एकोणिसाव्या शतकानंतर स्पा उद्योग मागे पडला आणि मग हे शहर पेन्शनरांचे गाव म्हणून ओळखले जाऊ लागले. 

लॉन टेनिस या खेळाच्या इतिहासाशी देखील लेमिंग्टन स्पा जोडलं गेलेलं आहे. जगातील पहिला टेनिस क्लब १८७२ साली मेजर हेन्री जेम आणि ऑग्यूरो परेरा यांनीही इथे स्थापन केला. आधुनिक टेनिस या खेळाचे नियम देखील इथेच १८७४ साली राबविण्यात आले. मॅनॉर हाऊस हॉटेलच्या आवारात पूर्वी एक बाग होती. तिथे या क्लबची स्थापना झाली. आमच्या ट्रिपच्या पहिल्याच दिवशी आम्ही ही जागा पाहिली. आता तिथे एक अस्पष्ट असा नामफलक लावण्यात आलेला आहे. 

 

                                                                     मॅनॉर हाऊस 

४

एकूणच इंग्लंडमध्ये पिकनिक संस्कृतीदेखील आहे. समूहाने जवळच्या बागेत जायचं, निवांत गप्पा मारत बसायचं, पॅक करून खाणं तिथे न्यायचं, खायचं आणि परत यायचं. यातून कुटुंबाचं बॉन्डिंग होण्यास मदत होत असावी. इथे बागांची संख्या आणि प्रत्येक बागेचा आकारही एवढा मोठा आहे की असं करणं सगळ्यांनाच सहज शक्य होत असावं. 

आमच्या भाच्याच्या मुलाचा पहिला वाढदिवस देखील असाच जेफसन बागेत मोठ्या उत्साहात साजरा केला. भाच्याचे ४-५ मित्र, त्यांचं कुटुंब, त्यांचे  पुण्या-मुंबईहून आलेले नातेवाईक असे सगळे मिळून आम्ही तीसेक जण असू. प्रत्येकासाठी  कच्छी दाबेली, पॅटिस, मफीन्स, चिप्स,  असं सगळं एकेका पॅक मध्ये घालून नेलं होतं. शिवाय टेट्रा पॅक मध्ये ज्यूसही होता. बागेत भाच्याच्या मुलाच्या नावाचं डेकोरेशन, पताका असंही केलं होतं. भाच्याच्या बायकोने सगळ्यांसाठी छान ग्रुप ऍक्टिव्हिटी ठेवली होती. प्रत्येकाला रिटर्न गिफ्ट म्हणून जो बाऊल दिला होता तो  रंगवायचा ही ती ऍक्टिव्हिटी! भाच्याचे सगळे मित्र (एक अपवाद सोडल्यास) मराठी... आजूबाजूला किंवा काही लांब राहणारे... तो सुट्टीचा वार नव्हता...सगळे जण कामं करून आलेले ... एका मित्राची बायको तर थेट लंडनहून  आली.. जे जवळ राहणार होते ते आपल्या घरचं कार्य असल्याच्या उत्साहाने पडेल ते काम करत होते.. एका मित्राने त्याला कोणीही न सांगता मोठं टेबल आणलं... बोसचा स्पीकर आणला... मला खात्री आहे की आमचा भाचा देखील त्याच्या मित्रांकडे असा काही कार्यक्रम असल्यास अशाच उत्साहाने सहभागी होत असेल. भारताबाहेर साता- समुद्रापार राहणाऱ्या या समवयस्क मित्रांमधील आपुलकी, जिव्हाळा,मैत्रीचं नातं बघून खूप छान वाटलं. ही  भक्कम सपोर्ट सिस्टीम एकमेकांना त्यांच्या सुख-दुःखाच्या काळात सतत साथ देत असणार आणि अशी व्यवस्था असणं हे मला  खूपच आश्वासक वाटलं.

                                                                                                                                                        (क्रमश:)

आमची इंग्लंडवारी : भाग १: प्रवासाआधीचा प्रवास !

१

माझा भाचा ( अक्षय आपटे ) गेली काही वर्षे इंग्लंडमधील वॉरिकशायर कौंटीमधील रॉयल लेमिंग्टन स्पा या शहरात राहतो. त्याच्या मुलाचा पहिला वाढदिवस (२७ जुलै) साजरा करण्यासाठी माझी बहीण (मुग्धा आपटे) आणि मेहुणे (सुनील आपटे) तिथे जाणार होतेच. तो दिवस साधून आपणही इंग्लंडला जावं आणि नंतरचे काही दिवस तिथे फिरावं असं मला वाटलं आणि आणि म्हणून मग आम्हीही इंग्लंडच्या प्रवासाची तयारी करू लागलो. आणि खरंच सांगतो आमचा हा प्रवासाआधीचा प्रवास मला खूप काही शिकवून गेला. 

तारीख आणि ठिकाण ठरल्यामुळे या वर्षी सुट्टी कधी घ्यायची आणि कुठे जायचं या चर्चा बादच झाल्या! म्हणजे कधी जायचं, कुठल्या देशात जायचं हा काही विषयच नव्हता ! बहीण, मेहुणे, भाचा आणि त्याची बायको ऐश्वर्या यांच्याबरोबर तिथे (म्हणजे लेमिंग्टन स्पाच्या आजूबाजूला आणि एकूणच इंग्लंडमध्ये )  काय काय बघायचं यावर मात्र सविस्तर चर्चा आम्ही केली. त्यात त्यांनी आम्हांला विचारलं की तुम्हांला काय काय बघायचं आहे ( must see ) हे सांगा त्याप्रमाणे ट्रिपचा कालावधी आणि कोणत्या दिवशी काय बघायचं हे ठरवता येईल. यासाठी सर्वप्रथम गुगल शरण गेलो. नंतर चॅट जीपीटीचीही मदत घेतली. अनेक यूट्यूब व्हिडिओ बघितले. ज्यांना इंग्लंडमध्ये राहायचा अनुभव होता अशा - माझा मित्र प्रशांत लेले( याचा उल्लेख पुढील ब्लॉग्ज मध्ये येईलच! प्रशांत लंडनमध्ये १८ वर्षे राहिला होता. तो प्रतिष्ठित  विम्बल्डन टेनिस स्पर्धेत अनेक वर्षे लाईन अंपायर होता), माझी मामे बहीण दीपा देवस्थळी- यांचाही सल्ला घेतला. पु ल देशपांडे यांचं 'अपूर्वाई' हे पुस्तक वाचून काढलं. सर्वात पहिल्यांदा इंग्लंड, तिथला समाज, तिथली संस्कृती याची ओळख मला 'अपूर्वाई'मधूनच झाली होती. त्यांना तेव्हा दिसलेले इंग्लंड आता  साठ-पासष्ठ वर्षांनंतर कसे असेल हे बघणे उद्बोधक ठरेल  असं मला वाटलं. पुलंव्यतिरिक्त माझ्यावर 'महाराष्ट्र टाइम्स' चे संपादक यांचाही प्रभाव आहे. त्यांचा  इंग्लंड, तिथली लोकशाही, तिथल्या वृत्तपत्रांविषयीचा  गाढा अभ्यास होता. त्यांची 'वैचारिक व्यासपीठे', 'मधुघट' आणि 'वाचता वाचता' ही तीन पुस्तके वाचली. अलीकडच्या काळातील इंग्लंडवरील एक सुंदर पुस्तक 'साहेबाच्या देशात' (लेखक गिरीश कुबेर)  हेही वाचलं. याशिवाय आवर्जून उल्लेख करावासा वाटतो माझे फेसबुक मित्र- महाराष्ट्र टाइम्सचे पत्रकार आणि लेखक श्री. श्रीपाद ब्रह्मे यांच्या त्यांच्या इंग्लड प्रवासावरील ब्लॉग्जचा ! त्यांचे ब्लॉग्ज खूपच माहितीपूर्ण आहेत आणि त्यांचा आमच्या प्रवासाच्या तयारीसाठी खूप उपयोग झाला. या सगळ्या वाचन/दृकश्राव्य अभ्यासातून इंग्लंडला जायच्या आधीच तो देश मला आवडू लागला(हे थोडं वादग्रस्त विधान आहे का? ज्या देशाने आपल्यावर दीडशे वर्षं राज्य केलं, तो देश आवडू कसा शकतो? असा प्रश्न कोणाला पडला असेल तरी हरकत नाही. कारण मी एवढंच म्हणेन की आता आपण स्वतंत्र झाल्यानंतर टेम्स नदीतून खूप सारं पाणी वाहून गेलं आहे !) कुठे जायचं आणि कुठे नाही हे ठरू लागलं आणि आमच्या ट्रिपचा आराखडा हळूहळू आकार घेऊ लागला.  २३ जुलै ते ५ ऑगस्ट अशा आमच्या ट्रिपच्या तारखा नक्की झाल्या. मग आम्ही व्हिसा प्रक्रिया सुरु केली. 

२ 

आपण इतक्या उत्साहाने ट्रिप ठरवतोय तर ती व्हिसाचा अडथळा पार करेल ना याचं मला दडपणच आलं होतं. व्हिसाचा अर्ज कसा लिहायचा आणि कोणती कागदपत्रं जोडायची यासाठी देखील भाच्याची बायको ऐश्वर्या हिची मदत झाली. अक्षयने आम्हांला एक औपचारिक इन्व्हिटेशन लेटर दिलं ज्यात त्या तिघांचे पासपोर्ट आणि त्याचा व्हिसा  नंबरही होता. याचा व्हिसा मिळण्याच्या दृष्टीने खूप उपयोग झाला. व्हिसा प्रक्रियेसाठी लागणाऱ्या कागदपत्रांविषयी मी आमचे सर डॉ विक्रांत महाजन आणि त्यांच्या सौ. डॉ अर्चना महाजन यांच्याशीही वेळोवेळी सविस्तर चर्चा केली. व्हिसा एजंटला हे काम न देता स्वतःच अर्ज केल्यामुळे जास्तीत जास्त खबरदारी घेतली. आम्ही तिघांनीही ऑनलाईन अर्ज १४ एप्रिलला भरले. आमची मुलगी तेव्हा दिल्लीत शिकत होती. त्यामुळे व्हिसाची आमच्या दोघांची आम्ही १ मे ची अपॉइंटमेंट(बायोमेट्रिक्स)  घेतली. आणि १४ मे ला आम्हां दोघांचा व्हिसा आला देखील!एवढ्या सहजपणे व्हिसा मिळाल्यामुळे  आपण उगाचच दडपण घेतलं होतं असं वाटलं. व्हिसा मिळाल्यानंतर  लगेचच आम्ही विमान तिकिटं  काढली. मुलीची परीक्षा झाल्यानंतर जूनमध्ये तिने अपॉइंटमेंट घेऊन देखील तिचाही व्हिसा वेळेत आला. ती विद्यार्थी आहे आणि तिचा खर्च मी करणार आहे याचं एक औपचारिक स्पॉन्सरशिप पत्र आणि विमान तिकिटं तिच्या अर्जात जोडल्यामुळे तिलाही व्हिसा मिळण्यात अडचण आली नाही. 

ज्यांना इंग्लंड प्रवास करायचा आहे आणि त्यासाठी काही 'टिप्स'  हव्या आहेत अशांसाठी मी एक-दोन गोष्टी सांगू  इच्छितो -

१) आम्ही आमच्याबरोबर एक पौंडसुद्धा रोखीत नेला नव्हता आणि आमचं काहीही अडलं नाही. कारण संपूर्ण इंग्लंड हा एक कॅशलेस देश आहे. सर्व ठिकाणी कार्ड पेमेंट चालतं. आम्ही दोघांनी फॉरेक्स कार्ड नेलं होतं. लंडनला ट्यूब किंवा बस प्रवासासाठी  मात्र प्रत्येकाकडे स्वतंत्र कार्ड असणं आवश्यक असतं. एक व्यक्ती एका प्रवासासाठी एकदाच पेमेंट करू शकते . तिने  दुसऱ्या व्यक्तीचं पेमेंट करायचा प्रयत्न केल्यास तिनेच एक्झिट केलं असं होतं. त्यामुळे प्रत्येकाकडे वेगळं कार्ड असणं गरजेचं! लंडनमध्ये आम्ही अक्षयकडे असलेलं Oyster कार्ड माझ्या मुलीसाठी वापरलं. फॉरेक्स कार्ड tap enable करणं मात्र आवश्यक आहे. 

२) विशेषतः लंडनमध्ये सगळीकडे प्रवास करणं सोपं जावं यासाठी City Mapper हे अतिशय उपयुक्त अँप आहे. त्यामध्ये प्रत्येक ठिकाणी पोचण्याचे वेगवेगळे मार्ग ( बस क्रमांक वा ट्यूबची कुठली लाईन वगैरे माहितीसह ) सांगितले जातात. शिवाय बस आपण ज्या स्टॉप वर उभे असतो तिथे किती वेळात येणार हे देखील समजतं (आणि खरंच ती त्या वेळी येते!) या सगळ्यासाठी अर्थातच आपल्या फोनवर इंटरनॅशनल रोमिंग घेणं आवश्यक ठरतं. अनुभवातून सांगतो की अनलिमिटेड डेटा असलेला पॅक निवडावा कारण तिथे गेल्यावर आपला इतर कुठलाही पॅक अति वापरामुळे संपू शकतो आणि त्याने आपली गैरसोय होऊ शकते.   

३

जशी जशी आमच्या प्रवासाची तारीख जवळ येऊ लागली तशी तशी आमची पॅकिंगची लगबग सुरु झाली. लंडनला आम्ही ५ दिवस Airbnb मध्ये राहणार होतो. तिथे सर्व सोयी असणार होत्या. म्हणून आम्ही नाश्ता आणि जेवणाचे ready to cook पदार्थ बरोबर नेले होते. ते तिथे खूप उपयोगी पडले. 

इंग्लंडमधील बेभरवशी हवामानाबद्दल खूप काही ऐकल्यामुळे आम्ही १५ दिवसांसाठी तिन्ही ऋतूंचा विचार करून  उन्हाळ्यासाठी टोप्या आणि सनस्क्रीन, पावसासाठी छत्र्या आणि थंडीसाठी स्वेटर्स असा सगळं जामानिमा केला होता! प्रत्यक्षात यंदा तिथे उन्हाळा जास्त असल्याने आणि पाऊस अजिबातच न पडल्याने छत्र्या अजिबात लागल्या नाहीत. त्यामुळे नंतर असं वाटून गेलं की आपण उगाच जास्तच सामान नेलं ! Of  course, retrospectively we are all wise ! 

२३ जुलै ला सकाळी मुंबईहून सुरु झालेला आमचा प्रवास त्याच दिवशी तिथल्या सकाळी ११.३० वाजता निर्धोकपणे संपला. हिथ्रो विमानतळावर इमिग्रेशनचे सोपस्कार पूर्ण केल्यावर आम्ही पुढील बस च्या प्रवासासाठी सेंट्रल बस स्टेशनच्या दिशेने निघालो. सुरवातीलाच एका लिफ्टमधून जायचं होतं आणि तिथेच रांगेच्या शिस्तीचा पहिला अनुभव घेतला. सर्वजण शांतपणे एका बाजूला रांगेत उभे होते. लिफ्टचे दार उघडल्यावर आधी उतरणाऱ्या लोकांना प्राधान्य दिलं जात होतं आणि मग लोक लिफ्टमध्ये शिरत होते. कसलाही आवाज नाही, घाई गडबड नाही.सारं काही एका सहज स्वाभाविक शिस्तीत चालू होतं !पुढे आम्हांला  बरंच अंतर चालायचं होतं आणि वाटेत योग्य ठिकाणी सूचनाफलक आणि बाण दाखवले होते त्यामुळे चुकायचं म्हटलं तरी आम्ही चुकू शकलो नसतो! 

 

(दोन्ही फोटो इंटरनेटवरून साभार )  

आम्ही बसने कॉव्हेन्टरीला जाणार होतो आणि तिथे अक्षय आम्हांला नेण्यासाठी येणार होता. बस येईपर्यंत थोडा वेळ होता. त्यामुळे वरच्या फोटोत दिसतोय त्याप्रमाणे असलेल्या वेटिंग लाउंज मध्ये आम्ही बसलो. इथे वेगवेगळ्या ठिकाणी जाण्यासाठी थांबलेली  शे दीडशे माणसं सहज असतील. पुलंनी सांगितलेल्या लंडनच्या अठरा पगड 'जातींचं' आम्हांला दर्शन घडलं. इथे गोरे होते, काळे होते आणि आमच्यासारख्या गहू वर्णाचे देखील! गोऱ्यांमध्ये देखील खुद्द इंग्लंडमधले, युरोपीय देशांतले ( त्यांच्या भाषांवरून ते लक्षात येत होतं ) अशा वेगवेगळ्या प्रांतांमधले होते. मुख्य म्हणजे प्रत्येक जण आपापल्या कामात व्यग्र! कोणाकडे इतरांना judge करण्याइतका वेळही नव्हता !

आम्ही बसलेलो असताना एक तरुण जोडपं त्यांच्या लहान मुलाला घेऊन आलं. इंग्रजी सिनेमाचा हिरो शोभेल असा देखणा नवरा, त्याची तेवढीच सुंदर बायको आणि दीड -पावणे दोन वर्षांचं ते बाळ ! बाळ प्रॅममध्ये शांतपणे बसलं होतं. कसलीही कुरकुर नाही. नवरा बसची वेळ बघायला डिस्प्ले बोर्डापाशी गेला. बहुदा यांची बस लवकरच सुटणार असावी असं वाटलं. मग नंतर लक्षात आलं की नवरा प्रवासाला जाणारच नव्हता. कारण त्याने आपल्या बायकोला निरोपाचं प्रेमळ आलिंगन दिलं. मुलाचे पापे घेतले. आणि तो या दोघांना सोडून गेला. काही मिनिटांत तो परत आला आणि त्याने येताना आपल्या बायकोसाठी खायचे पदार्थ आणले. तो लंडन मध्ये नोकरी करत असेल का आणि बायको-मुलगा दुसऱ्या गावी राहत असतील का? काही दिवस एकमेकांसमवेत घालवून ती आता परत निघाली असेल का ? परत निघताना नवरा-बायकोने एकमेकांना farewell kiss केलं. आणि मग तो नवरा निघून गेला. एक अतिशय गोड आणि रोमँटिक जोडपं होतं ते ! नंतर  त्या बायकोने आपल्या मुलाला खाऊ भरवला. मग बहुदा तिच्या बस सुटण्याचा पुकारा करण्यात आला असावा.  तिने सावकाश खाऊचा पसारा आवरला. आपली मोठी बॅग पाठीला लावली, बाळाचा प्रॅम सावरून कुठलाही  गोंधळ न करता अतिशय आत्मविश्वासाने ती बसच्या दिशेने झपाझप पाऊले टाकत निघून गेली. 

एकंदरीत ट्रिपची सुरुवात चांगली झाली !

                                                                                                                                                          (क्रमश:)