१
माझा भाचा ( अक्षय आपटे ) गेली काही वर्षे इंग्लंडमधील वॉरिकशायर कौंटीमधील रॉयल लेमिंग्टन स्पा या शहरात राहतो. त्याच्या मुलाचा पहिला वाढदिवस (२७ जुलै) साजरा करण्यासाठी माझी बहीण (मुग्धा आपटे) आणि मेहुणे (सुनील आपटे) तिथे जाणार होतेच. तो दिवस साधून आपणही इंग्लंडला जावं आणि नंतरचे काही दिवस तिथे फिरावं असं मला वाटलं आणि आणि म्हणून मग आम्हीही इंग्लंडच्या प्रवासाची तयारी करू लागलो. आणि खरंच सांगतो आमचा हा प्रवासाआधीचा प्रवास मला खूप काही शिकवून गेला.
तारीख आणि ठिकाण ठरल्यामुळे मुख्य गोष्टींच्या चर्चा अगोदरच बाद झाल्या ! म्हणजे कधी जायचं, कुठल्या देशात जायचं हा काही विषयच नव्हता ! बहीण, मेहुणे, भाचा आणि त्याची बायको ऐश्वर्या यांच्याबरोबर तिथे (म्हणजे लेमिंग्टन स्पाच्या आजूबाजूला आणि एकूणच इंग्लंडमध्ये ) काय काय बघायचं यावर मात्र सविस्तर चर्चा आम्ही केली. त्यात त्यांनी आम्हांला विचारलं की तुम्हांला काय काय बघायचं आहे ( must see ) हे सांगा त्याप्रमाणे ट्रिपचा कालावधी आणि कोणत्या दिवशी काय बघायचं हे ठरवता येईल. यासाठी सर्वप्रथम गुगल शरण गेलो. नंतर चॅट जीपीटीचीही मदत घेतली. अनेक यूट्यूब व्हिडिओ बघितले. ज्यांना इंग्लंडमध्ये राहायचा अनुभव होता अशा - माझा मित्र प्रशांत लेले( याचा उल्लेख पुढील ब्लॉग्ज मध्ये येईलच! प्रशांत लंडनमध्ये १८ वर्षे राहिला होता. तो प्रतिष्ठित विम्बल्डन टेनिस स्पर्धेत अनेक वर्षे लाईन अंपायर होता), माझी मामे बहीण दीपा देवस्थळी- यांचाही सल्ला घेतला. पु ल देशपांडे यांचं 'अपूर्वाई' हे पुस्तक वाचून काढलं. सर्वात पहिल्यांदा इंग्लंड, तिथला समाज, तिथली संस्कृती याची ओळख मला 'अपूर्वाई'मधूनच झाली होती. त्यांना तेव्हा दिसलेले इंग्लंड आता साठ-पासष्ठ वर्षांनंतर कसे असेल हे बघणे उद्बोधक ठरेल असं मला वाटलं. पुलंव्यतिरिक्त माझ्यावर 'महाराष्ट्र टाइम्स' चे संपादक यांचाही प्रभाव आहे. त्यांचा इंग्लंड, तिथली लोकशाही, तिथल्या वृत्तपत्रांविषयीचा गाढा अभ्यास होता. त्यांची 'वैचारिक व्यासपीठे', 'मधुघट' आणि 'वाचता वाचता' ही तीन पुस्तके वाचली. अलीकडच्या काळातील इंग्लंडवरील एक सुंदर पुस्तक 'साहेबाच्या देशात' (लेखक गिरीश कुबेर) हेही वाचलं. याशिवाय आवर्जून उल्लेख करावासा वाटतो माझे फेसबुक मित्र- महाराष्ट्र टाइम्सचे पत्रकार आणि लेखक श्री. श्रीपाद ब्रह्मे यांच्या त्यांच्या इंग्लड प्रवासावरील ब्लॉग्जचा ! त्यांचे ब्लॉग्ज खूपच माहितीपूर्ण आहेत आणि त्यांचा आमच्या प्रवासाच्या तयारीसाठी खूप उपयोग झाला. या सगळ्या वाचन/दृकश्राव्य अभ्यासातून इंग्लंडला जायच्या आधीच तो देश मला आवडू लागला(हे थोडं वादग्रस्त विधान आहे का? ज्या देशाने आपल्यावर दीडशे वर्षं राज्य केलं, तो देश आवडू कसा शकतो? असा प्रश्न कोणाला पडला असेल तरी हरकत नाही. कारण मी एवढंच म्हणेन की आता आपण स्वतंत्र झाल्यानंतर टेम्स नदीतून खूप सारं पाणी वाहून गेलं आहे !) कुठे जायचं आणि कुठे नाही हे ठरू लागलं आणि आमच्या ट्रिपचा आराखडा हळूहळू आकार घेऊ लागला. २३ जुलै ते ५ ऑगस्ट अशा आमच्या ट्रिपच्या तारखा नक्की झाल्या. मग आम्ही व्हिसा प्रक्रिया सुरु केली.
२
आपण इतक्या उत्साहाने ट्रिप ठरवतोय तर ती व्हिसाचा अडथळा पार करेल ना याचं मला दडपणच आलं होतं. व्हिसाचा अर्ज कसा लिहायचा आणि कोणती कागदपत्रं जोडायची यासाठी देखील भाच्याची बायको ऐश्वर्या हिची मदत झाली. अक्षयने आम्हांला एक औपचारिक इन्व्हिटेशन लेटर दिलं ज्यात त्या तिघांचे पासपोर्ट आणि त्याचा व्हिसा नंबरही होता. याचा व्हिसा मिळण्याच्या दृष्टीने खूप उपयोग झाला. व्हिसा प्रक्रियेसाठी लागणाऱ्या कागदपत्रांविषयी मी आमचे सर डॉ विक्रांत महाजन आणि त्यांच्या सौ. डॉ अर्चना महाजन यांच्याशीही वेळोवेळी सविस्तर चर्चा केली. व्हिसा एजंटला हे काम न देता स्वतःच अर्ज केल्यामुळे जास्तीत जास्त खबरदारी घेतली. आम्ही तिघांनीही ऑनलाईन अर्ज १४ एप्रिलला भरले. आमची मुलगी तेव्हा दिल्लीत शिकत होती. त्यामुळे व्हिसाची आमच्या दोघांची आम्ही १ मे ची अपॉइंटमेंट(बायोमेट्रिक्स) घेतली. आणि १४ मे ला आम्हां दोघांचा व्हिसा आला देखील!एवढ्या सहजपणे व्हिसा मिळाल्यामुळे आपण उगाचच दडपण घेतलं होतं असं वाटलं. व्हिसा मिळाल्यानंतर लगेचच आम्ही विमान तिकिटं काढली. मुलीची परीक्षा झाल्यानंतर जूनमध्ये तिने अपॉइंटमेंट घेऊन देखील तिचाही व्हिसा वेळेत आला. ती विद्यार्थी आहे आणि तिचा खर्च मी करणार आहे याचं एक औपचारिक स्पॉन्सरशिप पत्र आणि विमान तिकिटं तिच्या अर्जात जोडल्यामुळे तिलाही व्हिसा मिळण्यात अडचण आली नाही.
ज्यांना इंग्लंड प्रवास करायचा आहे आणि त्यासाठी काही 'टिप्स' हव्या आहेत अशांसाठी मी एक-दोन गोष्टी सांगू इच्छितो -
१) आम्ही आमच्याबरोबर एक पौंडसुद्धा रोखीत नेला नव्हता आणि आमचं काहीही अडलं नाही. कारण संपूर्ण इंग्लंड हा एक कॅशलेस देश आहे. सर्व ठिकाणी कार्ड पेमेंट चालतं. आम्ही दोघांनी फॉरेक्स कार्ड नेलं होतं. लंडनला ट्यूब किंवा बस प्रवासासाठी मात्र प्रत्येकाकडे स्वतंत्र कार्ड असणं आवश्यक असतं. एक व्यक्ती एका प्रवासासाठी एकदाच पेमेंट करू शकते . तिने दुसऱ्या व्यक्तीचं पेमेंट करायचा प्रयत्न केल्यास तिनेच एक्झिट केलं असं होतं. त्यामुळे प्रत्येकाकडे वेगळं कार्ड असणं गरजेचं! लंडनमध्ये आम्ही अक्षयकडे असलेलं Oyster कार्ड माझ्या मुलीसाठी वापरलं. फॉरेक्स कार्ड tap enable करणं मात्र आवश्यक आहे.
२) विशेषतः लंडनमध्ये सगळीकडे प्रवास करणं सोपं जावं यासाठी City Mapper हे अतिशय उपयुक्त अँप आहे. त्यामध्ये प्रत्येक ठिकाणी पोचण्याचे वेगवेगळे मार्ग ( बस क्रमांक वा ट्यूबची कुठली लाईन वगैरे माहितीसह ) सांगितले जातात. शिवाय बस आपण ज्या स्टॉप वर उभे असतो तिथे किती वेळात येणार हे देखील समजतं (आणि खरंच ती त्या वेळी येते!) या सगळ्यासाठी अर्थातच आपल्या फोनवर इंटरनॅशनल रोमिंग घेणं आवश्यक ठरतं. अनुभवातून सांगतो की अनलिमिटेड डेटा असलेला पॅक निवडावा कारण तिथे गेल्यावर आपला इतर कुठलाही पॅक अति वापरामुळे संपू शकतो आणि त्याने आपली गैरसोय होऊ शकते.
३
जशी जशी आमच्या प्रवासाची तारीख जवळ येऊ लागली तशी तशी आमची पॅकिंगची लगबग सुरु झाली. वेगवेगळ्या लोकांनीं त्यांचे अनुभवाचे बोल आम्हांला सांगितल्याने आम्ही १५ दिवसांसाठी तिन्ही ऋतूंचा विचार करून . उन्हाळ्यासाठी टोप्या आणि सनस्क्रीन, पावसासाठी छत्र्या आणि थंडीसाठी स्वेटर्स असा सगळं जामानिमा केला होता! प्रत्यक्षात यंदा तिथे उन्हाळा जास्त असल्याने आणि पाऊस अजिबातच न पडल्याने छत्र्या अजिबात लागल्या नाहीत. त्यामुळे नंतर असं वाटून गेलं की आपण उगाच जास्तच सामान नेलं ! Of course, retrospectively we are all wise !
२३ जुलै ला सकाळी मुंबईहून सुरु झालेला आमचा प्रवास त्याच दिवशी तिथल्या सकाळी ११.३० वाजता निर्धोकपणे संपला. हिथ्रो विमानतळावर इमिग्रेशनचे सोपस्कार पूर्ण केल्यावर आम्ही पुढील बस च्या प्रवासासाठी आम्ही सेंट्रल बस स्टेशनच्या दिशेने निघालो. सुरवातीलाच एका लिफ्टमधून जायचं होतं आणि तिथेच रांगेच्या शिस्तीचा पहिला अनुभव घेतला. सर्वजण शांतपणे एका बाजूला रांगेत उभे होते. लिफ्टचे दार उघडल्यावर आधी उतरणाऱ्या लोकांना प्राधान्य दिलं जात होतं आणि मग लोक लिफ्टमध्ये शिरत होते. कसलाही आवाज नाही, घाई गडबड नाही.सारं काही एका सहज स्वाभाविक शिस्तीत चालू होतं !पुढे आम्हांला बरंच अंतर चालायचं होतं आणि वाटेत योग्य ठिकाणी सूचनाफलक आणि बाण दाखवले होते त्यामुळे चुकायचं म्हटलं तरी आम्ही चुकू शकलो नसतो!
आम्ही बसलेलो असताना एक तरुण जोडपं त्यांच्या लहान मुलाला घेऊन आलं. इंग्रजी सिनेमाचा हिरो शोभेल असा देखणा नवरा, त्याची तेवढीच सुंदर बायको आणि दीड -पावणे दोन वर्षांचं ते बाळ ! बाळ प्रॅममध्ये शांतपणे बसलं होतं. कसलीही कुरकुर नाही. नवरा बसची वेळ बघायला डिस्प्ले बोर्डापाशी गेला. बहुदा यांची बस लवकरच सुटणार असावी असं वाटलं. मग नंतर लक्षात आलं की नवरा प्रवासाला जाणारच नव्हता. कारण त्याने आपल्या बायकोला निरोपाचं प्रेमळ आलिंगन दिलं. मुलाचे पापे घेतले. आणि तो या दोघांना सोडून गेला. काही मिनिटांत तो परत आला आणि त्याने येताना आपल्या बायकोसाठी खायचे पदार्थ आणले. तो लंडन मध्ये नोकरी करत असेल का आणि बायको-मुलगा दुसऱ्या गावी राहत असतील का? काही दिवस एकमेकांसमवेत घालवून ती आता परत निघाली असेल का ? परत निघताना नवरा-बायकोने एकमेकांना farewell kiss केलं. आणि मग तो नवरा निघून गेला. एक अतिशय गोड आणि रोमँटिक जोडपं होतं ते ! नंतर त्या बायकोने आपल्या मुलाला खाऊ भरवला. मग बहुदा तिच्या बस सुटण्याचा पुकारा करण्यात आला असावा. तिने सावकाश खाऊचा पसारा आवरला. आपली मोठी बॅग पाठीला लावली, बाळाचा प्रॅम सावरून कुठलाही गोंधळ न करता अतिशय आत्मविश्वासाने ती बसच्या दिशेने झपाझप पाऊले टाकत निघून गेली.
एकंदरीत ट्रिपची सुरुवात चांगली झाली !
(क्रमश:)
