वाढदिवसाच्या शुभेच्छा श्रीरंग आणि प्रशांत !

डावीकडून मी, श्रीरंग ओक आणि प्रशांत लेले माझ्या वाढदिवशी 

 (आमच्या मैत्रीला ३० एक वर्षं झाली असतील. कॉलेजच्या काळात जेवढी होती तितकी आता ती राहिलीही नाही. कारण आता भेटीही होत नाहीत. प्रत्येकजण आपापल्या व्यापात असतो. प्रशांत तर सातासमुद्रापार लंडनला असतो. बराचसा संवाद व्हॉटस्अप ग्रुपवर  होत राहतो.पण जेव्हा केव्हा प्रत्यक्ष भेट होते तेव्हा नुसती धमाल असते.  या वर्षी या दोघांच्या वाढदिवशी मला काहीतरी लिहावंसं वाटलं. त्याचाच हा ब्लॉग... ज्यांना माझे हे दोघेही मित्र माहीत नाहीत त्यांच्यासाठी - श्रीरंग हा पुण्यातला एक नामवंत होमिओपॅथिक डॉक्टर आहे. कॉलेजच्या काळात  त्याने बैल हे एक कॅरॅक्टर केलं होतं आणि त्यावर त्याने काढलेली व्यंगचित्रं जबराट होती. अजूनही ती चित्रं  पाहून आम्ही मनमुराद हसत असतो. तर प्रशांतने काही काळ होमिओपॅथीची प्रॅक्टिस केल्यानंतर सॉफ्टवेअर क्षेत्रात करिअर केलं असून तो आता लंडन येथे स्थायिक झाला आहे. टेनिस हे प्रशांतचं पॅशन असून गेली काही वर्षं तो सुप्रसिद्ध आणि प्रतिष्ठेच्या विम्बल्डन टेनिस स्पर्धेत लाईन अंपायर म्हणून काम पाहतो.विम्बल्डन सारख्या स्पर्धेत अंपायर म्हणून काम करणे ही खूपच मोठी गोष्ट आहे, हे सूज्ञांस सांगणे न लगे !)

 

(हा ब्लॉग म्हणजे फॅन फिक्शनचा प्रकार आहे . म्हणजे यातील व्यक्ती खऱ्या आहेत पण प्रसंग पूर्णतः: काल्पनिक आहे. यात कोणालाही दुखावण्याचा अजिबात हेतू नाही. ही केवळ एक गंमत आहे आणि त्याकडे तसेच बघितले जावे ही अपेक्षा आणि विनंती !) 

                                                            .. १...

बुधवार १९ जुलै २०१७

स्थळ: महाराष्ट्र विधानसभा 

पावसाळी अधिवेशन : दिवस पहिला 

(आदल्या दिवशीच्या चहापानाच्या कार्यक्रमावर नेहमीप्रमाणे विरोधकांनी बहिष्कार घातल्यामुळे आज ते अत्यंत खुश दिसताहेत. आपण काहीतरी केल्याचं समाधान त्यांच्या चेहऱ्यांवर ओसंडून वाहतंय. तर सत्ताधारी पक्षही खुश- तेवढेच चहापाण्याचे पैसे वाचले! कामकाजाला सुरुवात होते-)

मा. मुख्यमंत्री : अध्यक्ष महोदय... आज या ठिकाणी सभागृहाला एक प्रश्न विचारण्याचा अतिशय आनंद होतोय अध्यक्ष महोदय... आज वार काय आहे? अध्यक्ष महोदय... तारीख काय आहे?अध्यक्ष महोदय... 

(सभागृहातून आवाज : बुधवार...बुधवार... १९ जुलै... १९ जुलै)

मा. मुख्यमंत्री : बरोबर आहे ! (बाके वाजवण्याचा आवाज!) तर अध्यक्ष महोदय, आज, १९ जुलैच्या मंगल, पावन आणि पवित्र दिवशी अधिवेशनाला सुरुवात होत आहे हे आमचे परम भाग्य, अध्यक्ष महोदय! आजच्या कामकाजाचा मुख्य विषय आहे आमचे परममित्र मा. नामदार, डॉक्टर श्रीरंगरावजी ओक साहेब यांचा या ठिकाणी असणाऱ्या वाढदिवसाबद्दल अभिनंदनाचा ठराव मांडणे ! डॉक्टरसाहेब हे होमिओपॅथीच्या क्षेत्रातले एक नामांकित आणि निष्णात डॉक्टर आहेत. त्यांची ओळख अख्ख्या जगालाच काय, सबंध भारतालाही आहे, अध्यक्ष महोदय ! फक्त एवढंच नाही अध्यक्ष महोदय, ते स्वभावाने अतिशय मृदू आणि निर्मळ मनाचे आहेत. आयुष्यात त्यांनी कधीही कोणाचे वाईट चिंतले नाही. 

शिक्षणमंत्री : ठरावाला माझे अनुमोदन... डॉक्टरसाहेब एक हसरे व्यक्तिमत्व आहेत !

अर्थमंत्री : डॉक्टरसाहेब अभ्यासू आहेत. माझेसुद्धा अनुमोदन... 

(सभागृहातून एकच आवाज : अनुमोदन ... अनुमोदन... )

इतक्यात अजितदादा उभे राहतात-(सत्ताधारी गटात चिंता! आता हे काय बोलणार?)

अजितदादा: आज... या ठिकाणी... डॉक्टर साहेबांचा वाढदिवस आहे... माझ्याकडूनही त्यांचे अभिनंदन! (सत्ताधारी आणि विरोधक दोन्ही बाजूंनी बाके वाजवून स्वागत !)

अजितदादा: पण... या ठिकाणी एक कपात सूचना मांडायची आहे... 

(सत्ताधारी गटात कुजबूज... कपात सूचना पारित झाली तर सरकार कोसळेल !)

कोणीतरी विचारतं : कुठली ?

अजितदादा : आजच्या दिवसाचे औचित्य साधून बैल हा आपला राज्य प्राणी घोषित केला पायजेले ! (विरोधी गटातून बाके वाजण्याचा तर सत्ताधारी संभ्रमात)

मुख्यमंत्री: दादा... सगळं ठीक आहे ना? (हशा ) काय बोलताय काय तुम्ही? आजचा विषय काय.. तुम्ही काय बोलताय? 

अजितदादा: मी सिंचनमंत्री असताना धरणात जाऊन XX णार होतो तसं आता बैलासमोर जाऊन XX का ? म्हणजे तुम्हांला पटेल? आज कोणाचा वाढदिवस? ओक साहेबांचा! त्यांचा आवडता प्राणी कुठला? त्यांनी कोणावर कार्टून काढली?

तर याचं उत्तर बैल आहे. यांच्या कार्टून मुळे आम्ही बैलाच्या प्रेमात पडलो. त्यांचा जो आवडता प्राणी तो साहजिकच आमचाही आवडता झाला ना? . म्हणून आता आम्ही बैल हा आपला राज्य प्राणी घोषित करावा यासाठी आंदोलन करणार आहोत.. त्याचाच एक भाग म्हणून ही कपात सूचना !

(सभागृहात गदारोळ !)

विधानसभा गॅलरीत उद्धव ठाकरे बसलेले असतात. तिथून ते ओरडतात.. आमच्या शिवसेनेच्या वाघांचाही या कपात सूचनेला पाठिंबा! सभागृहात आणखी गदारोळ ! 

मुख्यमंत्री: अध्यक्ष महोदय... अध्यक्ष महोदय... 

पण त्यांचं कोणीच ऐकत नाही. सभागृहाचं कामकाज तहकूब होतं. तर अशा रीतीने एक चांगला प्रस्ताव (तो ही विरोधी पक्षाकडून आलेला !) पारित होत नाही!  

                                                                             ..२.. 

https://youtube.com/shorts/64NmjNOnYAQ?is=dAsKbNat_-CSTwFY

सोमवार २४ जुलै २०१७ 

यंदाची विम्बल्डन स्पर्धा रॉजर फेडररने  जिंकल्यामुळे रफाएल नदाल खवळलेला असतो. त्याचा राग कसा कोण जाणे पण फेडररपर्यंत पोचतो . फोनवर तो नदालची समजूत काढायचा प्रयत्न करतो  पण ते काही होत नाही. नदाल सारखा म्हणतो - मीच नंबर वन ! मग शेवटी फेडरर म्हणतो - आपण एकदा भेटलं पाहिजे . मला भेटल्याशिवाय तू लंडन सोडू नकोस. कुठे भेटायचं त्याचा पत्ता मी तुला Whatsapp करतो. 

तर अशा रीतीने नदाल विम्बल्डन सेंटर कोर्टच्या बाहेर अमृतेश्वर अमृततुल्य या चहाच्या टपरीवर ठरलेल्या वेळी पोचतो . तिथे बघतो तर काय फेडरर, अँडी मरे आणि नोव्हॅक जोकोविच आधीच आलेले असतात. 

आता त्यांच्यातला हा सुखसंवाद -

नदाल : अरे लेका रॉजर, #@*&$,इथे बोलावलंस? चहाच्या टपरीवर? माझी पण काही पत आहे का नाही? इथे मलासुद्धा लोकं ओळखतात. आधीच विम्बल्डनमध्ये सुद्धा माझ्याशी partiality केली गेली. तुमच्या मॅचेस ठेवल्या सेंटर कोर्टला आणि आम्हांला मात्र ढकललं कुठेतरी कोपऱ्यात! त्या वर आता तू जखमेवर मीठ चोळ आणखी ! #@*&$( पुढे स्पॅनिश भाषेत अगम्य शिव्या!)

फेडरर (या सगळ्याकडे दुर्लक्ष करत) :  काय घेणार तुम्ही सगळे? (अमृततुल्य मधल्या वेटरला शिट्टी वाजवून बोलावून घेत) अरे बेटा दोन कटिंग आण रे...

जोकोविच (चेहऱ्यावर प्रचंड अविश्वास आणि आश्चर्य): भावा... अरे इतके करोडो कमावलेस ना नुकतेच ? आणि आमची फक्त कटिंग चहावर बोळवण करतोस? किती हा कंजूसपणा?!

फेडरर : काय सांगू मित्रा ? ४-४ पोरं वाढवायची म्हणजे खाऊची गोष्ट आहे का? त्यांचं दूध- दुभतं, कपडे-लत्ते, शाळेच्या फिया, बाईचा खर्च ! इथे महागाई मी म्हणतेय! म्हणून रिटायर न होता मला अजूनही काम करावं लागतंय. बरं ते जाऊ दे... 

असं म्हणून फेडरर नदाल का चिडलाय ते या दोघांना सांगतो. सारखा मीच नंबर वन म्हणतोय. वगैरे..  

मरे: हॅलो ..हॅलो ... मला फक्त एवढंच म्हणायचं आहे की ऑफिशियली अजून तरी मीच नंबर वन आहे !

जोकोविच : आणि मीही होतोच की! शिवाय बारा कप आहेत माझ्या कपाटात! 

फेडररला वाटलं होतं की सगळे मिळून नदालची समजूत काढतील तर इथे भलतंच घडत होतं. तो सगळ्यांना विचारतो  : अरे बाबांनो हा तिढा सोडवायचा तरी कसा? 

जोकोविच : एक उपाय आहे. आपण एका अशा माणसाला विचारू शकतो की जो उत्तम टेनिस जाणतो आणि जो निःपक्षपणे आपली परीक्षा घेईल. अशी एक व्यक्ती मला माहित आहे. मी ओळखतो त्या व्यक्तीला... 

(तिघेही विचारतात) : कोण? 

कट टू

प्रशांत लेलेचं लंडनमधलं घर. फोन वाजतोय. ध्रुव(प्रशांतचा मुलगा) फोन घेतो. आतूनच प्रशांत विचारतो- कोणाचा फोन आहे रे ध्रुव्या?

ध्रुव : "बाबा, जोको अंकलचा फोन आहे. ते म्हणतात असशील तसा शून्य मिनिटांत सेंटर कोर्टवर ये. "

विम्बल्डन स्पर्धा नुकतीच संपली असली तरी प्रशांत अजूनही अंपायरच्याच वेशात असतो. त्यामुळेच तो तडक अमृततुल्यला जाऊ शकतो . 

फेडरर आतापर्यंत घडलेली सगळी कथा प्रशांतला सांगतो. 

प्रशांत  -त्यात काय!  हे सोप्पं आहे.  काहीच प्रॉब्लेम नाही. आत्ता मॅच घेऊ इथे आपण. प्रत्येक जण फेडरर बरोबर एक सेट खेळेल. टायब्रेकर होणार नाही.  मी चेअर अंपायर होतो! जो जिंकेल तो सर्वोत्तम! 

फेडरर, मरे, जोकोविच तयार होतात. पण नदाल मात्र ग्रास कोर्टवर खेळायला तयार होत नाही. चिडचिड करून, आदळआपट करून, रॅकेट तोडून तिथून तो निघून जातो. प्रशांत नदालला बाद घोषित करतो आणि for the record मॅचेस सुरूच राहतील असं सांगतो.

मग पहिल्यांदा फेडरर वि जोकोविच अशी मॅच होते आणि या सामन्यासाठी पहिल्यांदाच सेंटर कोर्टवर प्रशांत चेअर अंपायर होतो आणि त्याचं एक मोठं स्वप्न पूर्ण होतं. ही मॅच फेडरर ८-६ अशी जिंकतो. नंतर फेडरर-मरे यांच्यात धुंवादार, मॅरॅथॉन मॅच होते. ती फेडरर १८-१६ जिंकतो. मॅचनंतर सगळेच प्रशांतच्या अंपायरिंगचं कौतुक करतात. 

फेडरर: आजचा हा रोमहर्षक विजय मी प्रशांतला अर्पण करतो. सध्या नंबर वन कोणी का असेना पण G.O.A.T. मीच आहे हे आता सिद्ध झालं आहे आणि हे सिद्ध करण्यासाठी मला ज्याने मदत केली त्या प्रशांतचे मनापासून आभार मानतो!

Oriental Dwarf Kingfisher Tour

                                                                      ...1...

This is Oriental Dwarf Kingfisher ( ODKF). Just look at the amazing colours that it has- red, orange, black, blue, purple, yellow! It is almost a riot of colours! You could fall head over heels in love with this bird! It is around 13 cm in length & weighs just around 20 grams! But this guy has some strength in the wings! He travels all the way from Kerala or even Sri Lanka to come to Konkan at the onset of monsoon, which is also it's breeding season. The bird builds the nest which is at a height of 5-6 feet from the ground. The nest is built inside the mud, like a tunnel & it could be about a meter long. The nest is so camouflaged by the ferns & the green vegetation that it is v difficult to locate it. The female lays 3-4 eggs which get hatched in about 17 days. That marks the beginning of an industrious activity for both male & female- that of feeding the young ones! Initially they feed the chicks with small insects like dragonflies or wasps. But with the growing age, the demand for the food increases. So the size of the kill increases. Then the parents bring skinks, geckos, crabs, fish, small frogs etc. So you could make out the size of the chicks looking at the kill in the beak of the parent! 

Before entering in the nest to give feed, the bird sits just for a while on that horizontal perch. It moves back & forth & then disappears in the nest. 
https://www.youtube.com/watch?v=guDx4b46dgg
(Video courtesy; Phani Krishna Raavi)
Not before giving you an opportunity to capture some beautiful shots! 
Thanks to Ashish Inamdar,who organized this wonderful ODKF tour on 15 & 16th July, for this wonderful experience that has opened up a world, that had remained unexplored for me.
A world created by Nature Conservationist Mr. Nishikant or Nandu Tambe, at Village Shiravali off Chiplun- Guhagar road. More about it some time later....

                                                                            ..2..

Seen in this photo with me is Mr. Nishikant or Nandu Tambe! He must be around 30-35 years of age, as is typical of people from Konkan area, he too is slim. Wearing T-shirt & a Bermuda.When you go for the ODKF tour, the arrangements for the meals are at Nandu's cousin brother's place( his name- Shriram or fondly called Rambhau). Nandu is so unassuming that you would find him arranging tables, arranging plates & even serving food at all the tables! You might not even recognize that he is the same person who has done a pioneering work for the conservation of ODKF. To add to it, Nandu is quite shy & talks very less. That too only to the point.This stands out as a stark contrast in this era of marketing, projection & blowing your trumpet! I asked him in the style of a seasoned journalist as to how did all his work begin. Nandu very hesitantly showed us a video that depicted the beginning, but he also told us not to share it on a larger scale as there was some problem with the voice-over.
From the video we came to know that in one of the rainy seasons, due to heavy rains & storm in Chiplun area near Nandu's house,a tree fell off around the nest of ODKF. Frightened by this, the male & female birds ran away, leaving behind the vulnerable chicks. Nandu, an expert on snakes, then called his friend Abhay from Pune & then started their mission to rescue the young ones. First, they kept a big mosquito net around the area of the nest. Then they fed the chicks with the kills. They even went fishing & brought fresh fish. Nandu was bitten by a snake which was near the nest. But they caught the snake & released it in the jungle. Gradually the chicks grew up. They even taught the birds to kill. Then it was about time to release them in the wild. Unfortunately, two birds died-couldn't survive.But the ones that survived later on came for a few days more & sat on Nandu's hand!
Now Nandu has around 17-18 active nests in his area. The commitment shown by Nandu about this work is worth appreciating. Whenever he sees a bird building in a particular area, he stops human activity there to minimize human interference.If the nest is in someone else's area, he even compensates them financially for stopping activity there. Of the 17-18 nests, only 4 are open for photography. He says his first priority is the comfort of the birds. Photography is not even second in that priority list! He decides which group would go on which site & allows 3-31/2 hours for each session. This gives some breathing time & space for the birds. He intends to fit GPS ring on the birds so that he would be able to track which bird came back to which nest etc. Actually, ODKF is not an endangered bird. It is in large numbers & distributed widely. But the passion with which Nandu is working for this bird is simply amazing. Hope this inspires many more to undertake many such works of conservation... 

                                                                       ..3..
While we were patiently waiting for the ODKF to come & sit on the perch, for we take take its photos, sometimes, the wait was very much testing & even frustrating. Few minutes would seem like hours. It was in this in-between time that this bird-Tickell's Blue Flycatcher- would come as a filler of sort! He would do all the similar activities. And boy! He too was beautiful! We would practice focusing on this bird & that helped a lot when we resumed shooting the ODKF. So we must be thankful to this little guy...

 

https://www.youtube.com/watch?v=IBvDFfwzOug 

(Video courtesy- Sanjeev Phadtare) 

                                                              ..4..

Before signing off,sharing few more photos from the ODKF tour ....

 

The Story of Tigress & cubs of Bandhavgarh-1

The story of Kankati-
As mentioned in my earlier blog, we saw Bamera's Son & 3 cubs at a place called Tadoba in the Maghadi zone of Bandhavgarh. The cubs were 4 months old & needed attention from their mother. But it was a surprise that even the father Bamera's Son was taking that responsibility. We didn't see the Mother in the evening safari on the first day. But next day in the same place, we saw her( this time there was no father- or Bamera's Son) along with the cubs & a small story unfolded in front of us. Well, we couldn't capture the story entirely in our cameras. So I would have to fill in those gaps with my words..

It so happened that Kankati had a kill & she was feasting on it along with her 4 month old cubs when we saw them in the morning. The jury is still out whether the kill was a wild boar or a spotted deer! 

The tigress Kankati

For the cubs it was a learning session- they watched their mother eating the kill, intently & observantly.

One of the cubs, tried to snatch a piece away from the mother & received a loud 'scolding' from mother & so had to retreat..

Kankati enjoying the brunch...

The no-non sense looks...

Its interesting why they named her 'Kankati'. In this photo, you could see the slight slit on her left ear...

After she was finished with eating her share, the kids took their turn & then...

... It was time to clean..

In the meanwhile, there was one independent-minded cub.. It went on its own, away from the mother to the pond nearby.

It took dip in the water...

...came out..

..to return to the family...

This girl, Kankati, was so cool that she posed for the photographers... She was in the world of her own.. Oblivious to the surrounding..not distracted by the human presence ,the noise of the constant gunfire like clicking that could be heard, & also the attention,that she & her family were getting..

Having had a sumptuous meal could also be the reason for her poses...

A cuddly cub & a motherly care..

After the brunch... it was about time to venture out...Baby's Day out with Mommy...

Time to cool off & for a morning siesta...all at once...

... And for the kids to just relax & hang around..

A Family that eats together, stays together !!!

 

(Photos by my daughter Smruti Pusalkar)

Tigers of Bandhavgarh...

Bandhavgarh National Park is situated in central Indian state of Madhya Pradesh- in the Umaria district. It is spread over approximately 1700 square km( as told to us by the guide during our trip.) & 4 zones- Khitauli, Tala, Maghadi & Panpatha. We are allowed to see only the 20% of the jungle. It has one of the highest density of tiger population in India.The park is open from 16 October till 30th June. But I would say that the best time to visit for higher probability of tiger sighting is in April & May-even if the temperature could rise up to 42 degree C. But it is at this time that the water becomes scarce, the vegetation is dry & the tigers have to come near the waterholes. Therefore it becomes easier to see them out in the open. The nearest airport is Jabalpur (about 200 km away from Bandhavgarh) & the nearest railway station is Katni (about 100 km).The roads from Jabalpur & katni are in good shape. So the travel to Bandhavgarh is  hassle free taking 4 hours from Jabalpur & 2 hours from Katni to reach to the national park.

We went to Bandhavgarh from 11-13th may 2017 & saw 12 tigers over there-3 adult males       (Bheem, Bamera's son & Mahamana's son) 3 females (Spotty, Kankati & Solo) & 6 cubs- 3 of Spotty & 3 of Kankati. We saw tigers in each of the 5 safaris. If we count the repeat sightings, then in our total trip we saw 21 tigers! 

Before this trip to Bandhavgarh, my count of tiger sighting was-
1) Kanha (2008)-1
2) Jim Corbett (2011)-0
3) Tadoba (2016)- 4

Of course, even if I might not have seen many tigers, I have thoroughly enjoyed all my trips to the jungle. Each trip has been etched on my mind for different reasons- I think that the Kanha jungle is extremely well maintained. I remember the meadows,the exclusive Barasinghas, the different birds(especially the spotted owlets & scarlet minivets, the Painted Francolin)) & also the tall Saal trees. We saw tiger only once over there, but it was thrilling to experience the presence of a moving tiger near you through the alarm calls of spotted deer, barking deer, the vigorous tapping of feet made by the Sambar deer & also the restless activity of the langurs- all this in the silence of the jungle! Jim Corbett National Park had an entirely different terrain & beauty of its own. The vast expanse of the jungle was indeed v haunting. During the evening safari we had seen at least 150 elephants gathering near a lake as if it were a World Elephant Conference! The river Ramganga that flows right through the jungle, has a tendency to change its course.That alters the jungle significantly. I would remember Tadoba for the ease with which we could see a pack of Wild dogs from a close distance at Pandharpauni. 

To see 21 tigers in 5 safaris at Bandhavgarh was indeed very rewarding to say the least! Another aspect was that we could see them for a pretty long period of time & from a v close distance. It wasn't just a fleeting sight. We could see them for at least 1/2 hour or more..In fact we had to leave their place & go somewhere as either it was the end of safari or we wanted to see other part of the jungle. . So we can safely conclude that Bandhavgarh doesn't disappoint...

Here, in this album, is a look at the 3 adult males that we saw during our trip & these are by no means the only tigers in Bandhavgarh!
1) This is Mahamana's Son- seen in the Maghadi zone-

Earlier I had mentioned about dry vegetation in summer. One can appreciate in this photo how that has helped us to spot the tiger. If the grass were to be green & tall(which is the case in winter), we would not have been able to see the animal. It is also interesting how these animals get their names. Mahamana is actually the name of the village nearby. A tigress was seen in that area. So she began to be named as Mahamana tigress & this is her son. So sometimes, the tigers get their names from the areas they are seen. Sometimes they are named due to their peculiar characteristics on their body- for example Spotty & Dotty-the two sisters got their names from their spots. While Kankati, the tigress got her names due to a slit on her left ear.And then initially there was a tiger by the name Charger- who was so named as he used to charge on to vehicles & elephants.
This guy, Mahamana's Son  was not far from us & was hidden in the grassland. It was evening time & just about time to wind up the safari. We had already seen Bamera's Son with 3 cubs.So we were in that sense very much contented.  But there were still some people from other jeeps who were audacious enough to go almost away from the road in to the grass to have a closer look at the animal... That was totally unnecessary & full of risk. Thankfully, he didn't react...

2) Bheem- Seen in the Khitauli Zone. We saw this royal, majestic animal, perhaps the biggest tiger of Bandhavgarh during the very first safari. And let me also tell you that it was a very close encounter for us. He was walking alongside our vehicle & was only 6-8 feet away from us. But he was calm & composed. He was in the world of his own & went away crossing our vehicles.

Bheem cooling himself in water in the scorching summer heat...

... and then walking away...

3) Bamera's son- Seen in the Maghadi zone. 

An unusual trait for this guy is that he is still with his approximately 4 month old cubs. This also means that he shares the responsibility of making a kill for the cubs, along with the mother of the cubs-Kankati. The guides told us that this was similar to his father- Bamera.

Bamera's son again- It is interesting to note that whenever tigers have to enter water, they do so by putting their hind limbs first in the water. May be this way, they are able to judge the depth of the water..

 

Interestingly this area is called Social or Tadoba. I don't why is it called Social. But the pond seems to be artificially made for the tigers. And there are similar waterholes in Tadoba. So the name... So we actually saw a Tadoba in Bandhavgarh!

बांधवगढचा 'भीम' !

                                                                     
                                                                              १

आम्ही बांधवगढला जाणार म्हटल्यावर काही जणांच्या भुवया उंचावल्या-'इतक्या उन्हाळ्यात? एखाद्या थंड हवेच्या ठिकाणी जा ना..' इथपासून ते 'बांधवगढमध्ये वाघ वगैरे काही दिसत नाहीत. कशाला जाताय?त्यापेक्षा रणथंबोर बरं!' पर्यंत अनेक अनाहूत सल्लेही मिळाले. अर्थात आमचं सगळं बुकिंग झालेलं होतं. त्यामुळे आमचा निर्णय बदलणार नव्हताच ! जंगलांमध्ये जाऊन फक्त वाघ बघणे ही एक गोष्ट आहे (आणि त्यात गैर काहीच नाही !) पण सगळं जंगल अनुभवणं- तिथले इतर प्राणी, पक्षी, त्यांचे आवाज, त्या आवाजांची वैशिष्ट्यं समजणं, एवढंच नाही तर तिथली झाडं,फळं, पानं-फुलं बघणं, जंगलांत येणारा मातीचा, पानांचा वेगळा वास घेणं, होता होईल तेवढं जंगल वाचणं- हे ही आम्ही आमच्या परीनं करत आलोय आणि ते आम्हांला खूप आवडतं. या सगळ्याच्या जोडीला मित्रपरिवाराची साथसंगत असेल तर हा आनंद आणखी द्विगुणित होतो हे ही आम्ही अनुभवलं होतं. त्यामुळे वाघ दिसणं न दिसणं हे काही जीवनमरणाच्या प्रश्नाइतकं महत्त्वाचं नव्हतं. असं म्हणतात की तुमच्या अपेक्षा माफक असतील तर तुम्हांला अपेक्षाभंगाचं दु:ख कमी होतं आणि जर अपेक्षांपेक्षा खूप काही मिळालं तर त्याचा आनंदही जास्त होतो. त्यामुळे आम्ही कमीत कमी अपेक्षा ठेऊन बांधवगढला निघालो.

                                                                                 २
आमची ट्रिप अरेंज करून देणारे श्री नितीन पवार यांनी आमची पहिली सफारी बांधवगढच्या खितौली गेटची दिली होती. त्याचबरोबर त्यांनी हे ही सांगितलं होतं- खितौलीला अलिकडे वाघ कमी दिसतायत. पण तुम्ही जंगलाचा आनंद घ्या. तुम्हांला ते नक्की आवडेल. आम्ही ज्या हॉटेलमध्ये उतरलो होतो, तिथल्या मॅनेजरने तर आणखी एक नकारात्मक गोष्ट सांगितली- खितौलीच्या जंगलात नुकताच वणवा पेटला होता. त्यामुळे तिथून सगळे प्राणी दुसरीकडे गेले आहेत असं ते म्हणाले. ते ही म्हणाले -'You just enjoy the jungle!' हे अर्थातच आमची थोडीशी (अगोदरच) समजूत काढल्यासारखं झालं. सफारीला आमच्याबरोबर माझा शाळेतला मित्र श्रीधर अय्यर, त्याची बायको आणि मुलगी असणार होते. तो मात्र अतिशय उत्साही होता. त्याची मुलगी श्रीयाही जंगलात जायला उत्सुक होती. त्यामुळे निघताना आम्ही छान मूडमध्ये निघालो.

                                                                                  ३
सफारीची वेळ संध्याकाळी ४ ते ७ अशी होती आणि बरोबर ४ वाजता तिथल्या वन खात्याच्या लोकांनी गेट उघडलं. आत शिरल्यावर लगेचच वेगवेगळे पक्षी दिसू लागले..
Greater racket tailed drongo

(फोटो- सौजन्य इंटरनेट) 

Asian paradise flycatcher (स्वर्गीय नर्तक)-












(फोटो- सौजन्य इंटरनेट) 


Golden Oriole (हळद्या)

(फोटो- सौजन्य इंटरनेट) 

एवढंच नाही तर एका झाडावर चढून बसलेला Lesser Adjutant stork (लहान क्षत्र बलाक) ही दिसला. 

तसंच उडताना सुंदर निळे पंख दाखवणारा Indian Roller(नीलपंख) ही दिसला.

Common Hawk Cuckoo(पावशा) पक्षीही अगदी जवळून दिसला-

Magpie Robin( दयाळ) पक्ष्याची मंजूळ शीळ, Greater racket tailed drongo चे वेगवेगळे आवाज, Rufous Tree pie(टकाचोर) चा कॉल, Plum headed Parakeet (पंचरंगी पोपट) चं सुंदर दर्शन आणि कॉल! कुठे बघू, काय बघू आणि किती बघू, काय काय ऐकू  असं होऊ लागलं. या शिवाय जंगलात नेहमी दिसणारे प्राणी होतेच- सांबर, चितळ (spotted deer), लंगूर इ . हे असं एकटं रानडुक्कर (Wild boar)ही दिसलं-

 

एकंदरीत सुरुवात तर छान झाली होती. साल, तेंदू, मोहाची झाडं, बऱ्याच झाडांना आलेली नवी पालवी, अध्येमध्ये दिसणारी पाणवठ्याची ठिकाणं आणि त्याभोवती अर्जुन, जांभळाची झाडं असं हिरवंगार जंगल होतं. 

                                                                                          ४ 

आमच्या सर्वसाधारण सफारींचा अनुभव असा आहे की गाडीचा ड्रायव्हर आणि गाईड दोघेही उत्साहाने माहिती देत असतात. खितौलीच्या सफारीला आमच्याबरोबर ड्रायव्हर होते यादव आणि गाईड होते पांडेजी! विशेषतः पांडेजी आमच्या (माझ्यापासून ते लहानात लहान श्रीया पर्यंत) सगळ्यांच्या प्रश्नांना न कंटाळता, न चिडता, प्रत्येकवेळी तेवढयाच अदबीनं उत्तरं देत होते. चालत्या गाडीला मध्येच थांबवून आम्हांला त्यांनी झाडावर वाघाने केलेल्या नखांची निशाणी दाखवली-

आमच्याशी बोलत असताना त्यांचं लक्ष जमिनीकडे होतं आणि कान कुठून चितळच्या alarm calls कडे होतं. आणि अचानक त्यांनी ड्रायव्हरला गाडी थांबवायला सांगितलं. जमिनीवरील रेतीत आदल्या दिवशी झालेल्या पावसाच्या हलक्या शिडकाव्यामुळे ओलसरपणा दिसत होता आणि त्यावर त्यांना वाघाच्या पंज्याचं निशाण दिसलं. निशाण ताजं होतं आणि मोठं होतं. त्यावरून त्यांनी ते नर वाघाचं असल्याचं ओळखलं-

 

म्हणजेच इथून पुढे नुकताच वाघ गेला असण्याची शक्यता होती. त्या निशाणाचा पाठलाग करत आम्ही पुढे जाऊ लागलो. 

                                                                                       ५

आता सगळ्यांचा उत्साह आणखी वाढला. उत्कंठा वाढली. म्हणजे आपल्याला वाघ दिसणार तर!पाठलाग करताना असं दिसलं की (कदाचित) आमच्या आधी गेलेल्या गाडीच्या चाकाच्या निशाणावर वाघाच्या पंज्याचं निशाण होतं. शिवाय एका विशिष्ट ठिकाणानंतर पंज्याचं निशाण दिसेनासं झालं. पांडेजींनी अंदाज बांधला की जिथून निशाण दिसेनासं झालं होतं तिथून वाघ वळला असणार. आमच्या डावीकडे एक छोटीशी टेकडी होती आणि तिच्या पलीकडे एक पाणवठा होता. वाघ शॉर्टकटने तिथे गेला असेल असं पांडेजींना वाटलं. मग आम्ही मार्ग बदलून त्या पाणवठ्यापाशी गेलो. तिथे एक दोन जीप आधीच थांबलेल्या होत्या. समोरासमोरच्या दोन बाजूंना टेकड्या आणि मध्ये पाण्याचा झरा असं तिथलं 'नेपथ्य' होतं. समोरच्या टेकडीवरून चितळाचा alarm call येत होता असं दुसऱ्या गाडीतले गाईड सांगत होते. त्यावरून तिथे बिबट्या असण्याची शक्यता त्यांना वाटत होती. संध्याकाळची वेळ...थोडंसं मळभ... तशी दाट झाडी... त्यामुळे तिथे थोडा अंधार होता... वाघ किंवा बिबट्या कोणीतरी तिथे येणार हे नक्की होतं. म्हणून आम्ही तिथे थांबून राहिलो. एक अस्वस्थ, उत्कंठावर्धक शांतता!

                                                                                        ६ 

ही शांतता भंग झाली कारण आमच्या डावीकडे साधारण ३०-४० फूटांवर आम्हांला दिसला एक भला मोठा वाघ !

तो आमच्या समोर हळू हळू येऊ लागला-

त्याने आमची दखल घेतली. पण ते तेवढ्यापुरतंच!तो त्याच्या त्याच्या जगात धुंद होता. साहेब चालत चालत पाण्याकडे पोचले. आम्ही त्याच्या देखण्या रुपाकडे बघत राहिलो. तो चक्क पाण्यात बसला. हाच होता बांधवगढचा सगळ्यांत मोठा वाघ -भीम !

 

थोडावेळ पाण्यात बसून, जांभया देऊन झाल्यावर साहेब उठले आणि आमच्या उजवीकडच्या दिशेने चालू लागले. 

आम्ही त्याच्यापासून २०-३० फुटांवर होतो. पण या फोटोत तुम्ही बघा- आम्हांला त्याने अनुल्लेखाने पूर्णपणे मारले होते! Royal ignore म्हणतात ते हेच ! सगळ्या गोष्टी इतक्या अफाट आणि इतक्या पटपट घडत होत्या की कॅमेरा, त्याचे सेटिंग त्याबद्दलचं माझं तोडकं-मोडकं ज्ञान सगळं अगदी गळून पडलं. 

भीम जसा पुढे जाऊ लागला तशी आम्हांला आमची गाडी मागे घेऊन त्याच्या बरोबरीने जाणे भाग होतं . थोडं  अंतर गेल्यानंतर आम्हांला तो पुन्हा दिसला आणि आता तर आम्ही त्याच्या अगदी टप्प्यात होतो- ८-१० फुटांवर ! Paparazzi जसे एखाद्या सेलिब्रिटींचा पिच्छा पुरवतात तसा आम्ही त्याच्या मागे होतो . पुरेसा प्रकाश नसल्यामुळे काही जणांच्या कॅमेऱ्याचे फ्लॅशही पडत होते. हे २-३ क्षण मात्र जराशी धडकी भरवणारे होते ! फ्लॅश त्याच्या डोळ्यावर चमकल्यामुळे हा चिडला आणि अंगावर धावून आला तर ?! तर आमचं काही खरं नव्हतं !त्याचं सगळ्यांत पहिलं सावज मी आणि श्रीधरच झालो असतो. त्याने आमच्याकडे पाहिलं. किंबहुना त्याने आमच्या through पाहिलं आणि तो थोडासा वळला आणि एक छोटासा पूल होता. तो त्याने उडी मारून ओलांडला आणि पलीकडे चालत गेला. तिथे त्याने हा सगळा त्याचा इलाखा आहे हे झाडावर लघवी करून आम्हांला त्याची जाणीव करून दिल्यासारखं केलं. आणि तो आमच्याकडे पाठ करून बसला. मग मात्र तिथून आम्ही  निघालो...  

https://www.youtube.com/watch?v=7fUxlwfa8iI

                                                                              ७

 तर अशा तऱ्हेने वाघ दिसण्याची शक्यता नसताना आम्हांला भीम दिसला- ते ही इतक्या जवळून आणि सुमारे अर्धा तास ! खितौली मध्ये खूप दिवसांनी भीमने दर्शन दिलं होतं. आणि त्यावेळी नेमके तिथे आम्ही होतो. सफारीनंतर तिथल्या लोकांना  आम्ही भीमची ही सुरस कथा सांगितल्यावर सगळ्यांना आम्ही नशीबवान होतो असं वाटलं. चला... एकूण काय ट्रिपची सुरुवात छान झाली होती...